1 deniz mili kaç km sorusunun cevabı tam olarak 1,852 km, yani 1.852 metredir. Bu sayı bir ölçüm sonucu değil, 1929'da Monako'da toplanan uluslararası bir hidrografi konferansında kabul edilen bir tanımdır. Kara mili 1.609,344 metre olduğundan 1 deniz mili yaklaşık 1,15 kara mili eder.
Deniz milinin çıkış fikri Dünya'nın çevresine dayanır: bir meridyen boyunca enlemin bir dakikası kabaca 1,85 km yapar. Ancak Dünya küre olmadığı için bu uzunluk her yerde aynı değildir. Tanımın kaynağı, kara milinden farkı, knot ile ilişkisi ve dönüşüm tabloları aşağıda sırayla yer alıyor.
1 deniz mili kaç km ve kaç metre?
1 deniz mili 1,852 km, 1.852 m ve yaklaşık 6.076,115 fittir. Aynı soru "1 deniz mili kaç kilometre" ya da "deniz mili kaç metre" diye de sorulur ve cevap değişmez. Kara miline çevirirseniz 1 deniz mili 1,15078 mil eder, ters yönde 1 mil 0,86898 deniz miline denk gelir. Dönüşüm iki çarpanla yapılır:
- Deniz milinden km'ye: km = deniz mili × 1,852
- Km'den deniz miline: deniz mili = km ÷ 1,852
50 deniz mili için işlem 50 × 1,852 = 92,6 km olur. Tersi için 100 km ÷ 1,852 = 53,9957 deniz mili çıkar, yani yaklaşık 54 deniz mili. Deniz mili için uluslararası olarak kabul edilmiş bir sembol yoktur. BIPM bunu açıkça yazar. Havacılık metinleri NM yazar. Nm aynı zamanda nanometre simgesi olduğu için sayıyla birlikte "deniz mili" yazmak daha güvenlidir.
Deniz mili ile kara mili neden farklı?
Çünkü iki birim farklı amaçla ve farklı mantıkla tanımlandı. Kara mili sabit bir karasal uzunluktur, deniz mili ise yeryüzünün ölçüsüne bağlanmak istenen bir birimdir. Bugün ikisi de metre cinsinden tam değerlere sahiptir ve aralarındaki fark 242,656 metredir.
Kara mili 1.609,344 metre
Kara mili (statute mile) 5.280 fittir. Fit tam 0,3048 metre olduğundan 5.280 × 0,3048 = 1.609,344 m eder. NIST Handbook 44 1 milin tam 1,609344 km olduğunu yazar. Fit ve yard'ı tam değerli yapan 1959 anlaşmasını pound yazımızda ayrıntılı anlattık.
Deniz mili: enlemin bir dakikası
Deniz mili nedir sorusunun kısa cevabı şudur: enlemin bir dakikasına yakın uzunlukta olan ve bugün 1.852 metreye sabitlenmiş bir mesafe birimi. Dünya'nın çevresi 360 dereceye, her derece de 60 dakikaya bölünür. Dolayısıyla çevrenin 360 × 60 = 21.600'de biri bir dakikadır. Kuzey-güney yönünde, yani bir meridyen boyunca ilerlerken enlemin bir dakikası yeryüzünde yaklaşık 1,85 km'lik yay uzunluğuna karşılık gelir. Deniz mili bu uzunluktan doğdu.
Bu fikrin pratik yararı, mesafe ile konumun aynı ölçekte durmasıdır. Enlemin bir dakikası yaklaşık bir deniz mili ettiği için enlem ölçeği aynı zamanda mesafe ölçeği gibi kullanılabilir. Marine Insight denizcilerin knot ve deniz mili kullanmasının gerekçesi olarak deniz milinin enlem derecelerine dayanmasını gösterir.
Deniz mili neden tam 1.852 metre?
Çünkü 1929'da kabul edilen tanım sabit bir değerdir. Monako'daki Birinci Olağanüstü Uluslararası Hidrografi Konferansı "uluslararası deniz mili"ni 1.852 metre olarak belirledi. NIST Handbook 44 bunu 1929 Monako konferansına bağlar, BIPM'in SI Broşürü de deniz milinin boyutunun 1929'daki konferansla tanımlandığını ve 1 deniz mili = 1852 m olduğunu yazar.
Seçilen sayının nasıl bulunduğunu bu kaynaklar açıklamıyor. Ancak sayının mantığı hesaplanabiliyor. GRS 80 referans elipsoidine göre meridyenin tam çevresi 40.007,863 km'dir ve bunu 21.600'e bölünce 1.852,216 m çıkar. Bu hesabı biz yaptık, elipsoidin değerleri EPSG kaydında yer alıyor. Yani 1.852 m, enlem dakikasının meridyen boyunca ortalamasından yalnızca 22 santimetre kısadır.
Bir dakika her yerde aynı uzunlukta değil
Dünya kutuplardan basık bir elipsoide benzer. Enlem dakikasının uzunluğu da ekvatordan kutba doğru artar. Aşağıdaki tablo bunu GRS 80 elipsoidiyle gösteriyor. Hesapta ekvator yarıçapı 6.378.137 m ve ters basıklık 298,257222101 alındı. Her satır, belirtilen enlem civarında bir dakikalık meridyen yayının uzunluğudur ve sayısal integralle hesaplandı. Kutupta son dakika alındı.
| Enlem | 1 dakikalık enlem yayı (m) | 1.852 m'ye fark (m) |
|---|---|---|
| 0° (ekvator) | 1.842,90 | −9,10 |
| 30° | 1.847,54 | −4,46 |
| 45° | 1.852,20 | +0,20 |
| 60° | 1.856,87 | +4,87 |
| 90° (kutup) | 1.861,57 | +9,57 |
Ekvator ile kutup arasındaki fark 18,67 metredir, yani yaklaşık yüzde 1. Sabit tanımın gerçek enlem dakikasından en fazla yaklaşık yüzde 0,5 uzaklaştığı görülüyor. Deniz mili artık enlem dakikasından türetilmiyor, 1.852 metrelik sabit bir uzunluk. Harita üzerinde bir dakikayı bir deniz mili saymak yalnızca bu yarım yüzdelik hatayla geçerlidir. Tablo yalnızca elipsoid modelini yansıtır, yerel yerçekimi sapmaları ve harita projeksiyonu etkisi dahil değildir.
Boylam dakikası deniz mili değildir
Boylam dakikası için aynı kural geçmez. Ekvatorda boylamın bir dakikası 1.855,3 m eder, enlem yükseldikçe meridyenler birbirine yaklaşır ve uzunluk kısalır. Aynı hesapla 40° enlemde 1.421,3 m, 60° enlemde 927,7 m çıkar. Mesafeyi harita kenarından okurken bu yüzden enlem ölçeği kullanılır, boylam ölçeği kullanılmaz.
ABD ve İngiltere ne zaman 1.852 metreye geçti?
ABD 1 Temmuz 1954'te geçti. NIST Handbook 44'e göre 1.852 metrelik değer ABD'de Ticaret ve Savunma Bakanlıklarının aynı yönergeleriyle 1 Temmuz 1954'ten itibaren benimsendi. Önceden ABD'de 1 deniz mili 6.080,20 fit olarak kullanılıyordu.
İngiltere'de eski birim Amirallik mili idi ve 6.080 fit olarak tanımlıydı. İngiliz Metrik Derneği'nin zaman çizelgesine göre UK Hydrographic Office, Eylül 1970'te 6.080 fitlik mil yerine 1.852 metrelik uluslararası deniz milini benimsedi. Bu tarih ikincil bir kaynaktan geliyor, resmî bir belgeyle teyit edilmedi. İngiliz mevzuatı eski birimi bugün de bilir: Units of Measurement Regulations 1995 eski "nautical mile (UK)" için 1.853 metrelik bir karşılık listeler.
Aşağıdaki tablo üç tanımı karşılaştırır. Fitten metreye çevirmede uluslararası fit (0,3048 m) kullanıldı. ABD fitinin tarihsel farkı birkaç milimetre eder ve sonucu değiştirmez.
| Tanım | Fit | Metre | 1.852 m'ye fark |
|---|---|---|---|
| Uluslararası deniz mili (1929) | 6.076,115 | 1.852,000 | 0 |
| ABD deniz mili (1954 öncesi) | 6.080,20 | 1.853,245 | +1,245 m (%0,067) |
| İngiliz Amirallik mili | 6.080 | 1.853,184 | +1,184 m (%0,064) |
Eski değerler tablodaki gibi yaklaşık 1,2 metre uzundu. 1.000 deniz millik bir yolda bu 1,2 kilometreden biraz fazla bir fark yapar.
Knot nedir ve 1 knot kaç km/saat?
Knot, saatte 1 deniz mili hızdır. Dolayısıyla 1 knot tam 1,852 km/saat eder. BIPM tablosu da hızı "saatte 1 deniz mili = (1852/3600) m/s" diye yazar, bu yaklaşık 0,5144 m/s'dir. Mil cinsinden 1 knot 1,15078 mph'dir. "Knot/saat" demek gerekmez, çünkü saat knot'un tanımında zaten vardır. Türkçede knot'a "düğüm" de denir, ad eski hız ölçerdeki düğümlü halattan gelir (Webtekno).
Aşağıdaki tablo knot değerlerini 1 knot = 1,852 km/saat çarpanıyla çevirir. Mph sütunu 1.609,344 m'lik kara mili esas alınarak hesaplandı.
| Hız (knot) | km/saat | mph | m/s |
|---|---|---|---|
| 5 | 9,26 | 5,75 | 2,57 |
| 10 | 18,52 | 11,51 | 5,14 |
| 15 | 27,78 | 17,26 | 7,72 |
| 20 | 37,04 | 23,02 | 10,29 |
| 30 | 55,56 | 34,52 | 15,43 |
| 40 | 74,08 | 46,03 | 20,58 |
Yani 10 knot kaç km sorusunun cevabı 18,52 km/saat, 30 knot için 55,56 km/saattir. Tablo matematiksel dönüşümdür. Rüzgâr hızında ise bazı belgeler kısa yol kullanır: ICAO ekleri 1 kt = 0,5 m/s dönüşümünü rüzgâr hızının gösteriminde kullanır (Filipin sivil havacılık otoritesinin Annex 5 uyarlaması). Bu değer gerçek 0,5144 m/s'den yaklaşık yüzde 2,8 küçüktür.
Denizcilik ve havacılıkta deniz mili ve knot neden kullanılır?
Bu iki birim konuma bağlı seyirde işi kolaylaştırdığı için hâlâ standarttır. BIPM, deniz milinin ve knot'un deniz ve hava seyrinde mesafe ve hız için kullanıldığını belirtir ve ikisini SI dışı ama kabul edilen birimler tablosunda listeler. Bunun üç nedeni var.
Birincisi, konum enlem ve boylamla verilir ve deniz mili enlem dakikasına yakın kaldığı için mesafe koordinatlarla birlikte okunabilir. İkincisi, knot deniz miliyle birebir bağlıdır, bu yüzden mesafe = hız × süre işlemi çarpan gerektirmez: 120 deniz mili, 20 knot ve 6 saat birbirini doğrudan verir. Üçüncüsü, düzenlemeler bu birimleri sabitlemiştir. Uluslararası Denizcilik Örgütü'nün (IMO) A.824(19) kararı gemilerdeki hız ve mesafe göstergelerinin mesafeyi deniz mili, hızı knot cinsinden göstermesini esas alır. ICAO Annex 5'in Filipinler'deki uyarlaması ise havacılıkta deniz mili ve knot için bitiş tarihi belirlenmediğini yazar.
Mil, deniz mili ve knot aynı şey mi?
Hayır. Deniz mili ve knot arasındaki fark, uzunluk ile hız arasındaki farktır. Deniz mili bir uzunluktur, knot bir hızdır, "mil" ise tek başına iki farklı uzunluğu anlatabilir: 1.609,344 metrelik kara milini ya da 1.852 metrelik deniz milini. Resmî metinler bu yüzden birimi açıkça yazar, örneğin "deniz mili" ya da "kara mili". Bağlamdan emin değilseniz birimi tam adıyla yazmak hata riskini kaldırır.
Havacılıkta yazım ayrıca ayrışır. Havacılık metinleri deniz milini NM, kara milini SM (statute mile) diye ayırır, Fly Away Simulation bu ayrımı anlatır. Türkçede aynı ayrım için "deniz mili" ve "kara mili" yeterlidir.
Deniz mili hesaplama
Deniz mili hesaplama iki adımdır: çarpanı seçin, sonucu yazın. Deniz mili km dönüşümü için çarpan 1,852'dir. Birinci tablo deniz milini km ve kara miline çevirir, değerler deniz mili sayısının 1,852 ve 1.852 ÷ 1.609,344 ile çarpılmasıyla bulundu.
| Deniz mili | Kilometre | Kara mili |
|---|---|---|
| 1 | 1,852 | 1,15 |
| 5 | 9,26 | 5,75 |
| 10 | 18,52 | 11,51 |
| 12 | 22,224 | 13,81 |
| 20 | 37,04 | 23,02 |
| 50 | 92,6 | 57,54 |
| 100 | 185,2 | 115,08 |
| 120 | 222,24 | 138,09 |
| 200 | 370,4 | 230,16 |
| 500 | 926 | 575,39 |
Ters yönde km sayısını 1,852'ye bölün. İkinci tablo bu bölmenin sonucunu iki ondalık basamakla verir.
| Kilometre | Deniz mili |
|---|---|
| 1 | 0,54 |
| 10 | 5,40 |
| 20 | 10,80 |
| 50 | 27,00 |
| 100 | 54,00 |
| 200 | 107,99 |
| 500 | 269,98 |
| 1.000 | 539,96 |
Kilometre ile kara mili arasında çevirmek için Uzunluk Dönüştürücü kullanılabilir. Aracın birim listesinde deniz mili yoktur, bu yüzden deniz mili için önce yukarıdaki 1,852 çarpanını uygulayın.
Örnek: 120 deniz millik yol 20 knotta kaç saat sürer?
Varsayımsal bir feribot hattı alalım: 120 deniz mili uzunluğunda ve 20 knot sabit hızla gidiyor. Süre iki yoldan bulunur:
- Mesafeyi km'ye çevirin. 120 deniz mili kaç km eder sorusunun cevabı 120 × 1,852 = 222,24 km'dir.
- Hızı km/saate çevirin: 20 × 1,852 = 37,04 km/saat.
- Süreyi bulun: süre = mesafe ÷ hız = 222,24 ÷ 37,04 = 6 saat.
Birimler aynı olduğu için doğrudan 120 ÷ 20 = 6 saat de çıkar ve km'ye çevirmek gerekmez. Hız 25 knot olsaydı süre 120 ÷ 25 = 4,8 saat, yani 4 saat 48 dakika olurdu. 15 knotta süre 8 saattir.
Havacılıkta da aynı mantık işler. Varsayımsal olarak 540 deniz millik bir uçuş 450 knot yer hızıyla 540 ÷ 450 = 1,2 saat, yani 72 dakika sürer. Bu hesap rüzgârı, kalkış ve inişi hesaba katmaz. Şehirler arasındaki kuş uçuşu km mesafeyi Mesafe Hesaplama aracından alıp 1,852'ye bölerek deniz miline çevirebilirsiniz. Gerçek rotalar kuş uçuşundan uzundur, bu yüzden sonuç alt sınırdır.