LED ampul watt karşılığı, bir LED (ışık yayan diyot) ampulün kaç watt çektiğinden değil, kaç lümen ışık verdiğinden bulunur. 60 W'lık bir akkor ampulün yerine yaklaşık 806 lümen veren bir LED ampul gerekir. Avrupa Birliği'nin enerji etiketi kuralı ve aynı değerleri kullanan Türkiye tebliği, 60 W'ın karşılığını bu lümen değerine bağlar.
Kutudaki watt değeri ise ampulün verimine bağlıdır ve seçim için değil, ampulün ne kadar elektrik harcadığını görmek için okunur. Aynı 806 lümeni veren bir LED ampul, A enerji sınıfındaysa 3,8 W ya da daha azını çeker.
Verim düştükçe watt artar, ama yasal bir tavanı vardır. Renksel geriverim indeksi (CRI) 80 olan ve akıllı olmayan 806 lümenlik standart bir LED ampul, Türkiye'de yaklaşık 8,9 W'ı geçemez.
Aşağıdaki tablolar 15 W'tan 200 W'a kadar akkor ampulleri kapsıyor. Hepsi ışığı her yöne dağıtan standart ampuller içindir. Spot ampullerin kuralı farklıdır ve son bölümde anlatılıyor.
Akkor ampulden LED ampule watt ve lümen karşılık tablosu
Akkor ampul ile LED ampul arasındaki resmî karşılık, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Işık Kaynaklarının Enerji Etiketlemesine Dair Tebliğ (SGM:2021/12) eklerindeki Tablo 7'de yer alır. Tebliğ, AB'nin 2019/2015 sayılı etiket tüzüğünü esas alır ve tablodaki değerler AB tablosuyla birebir aynıdır.
Tablonun son sütunu, aynı ışığı veren bir LED ampulün yasal olarak çekebileceği en yüksek güçtür, alınacak watt değeri değildir. ABD sütunu ise ampul şartnamesi 2024 sonunda sona eren Energy Star programının eski lümen aralıklarını gösterir.
| Akkor ampulün gücü (W) | AB ve Türkiye eşdeğer değeri (lm) | Eski Energy Star aralığı, ABD (lm) | LED'in çekebileceği en yüksek güç, CRI 80 ve akıllı olmayan ampul (W) |
|---|---|---|---|
| 15 | 136 | Tanımlı değil | 2,8 |
| 25 | 249 | 250–449 | 3,9 |
| 40 | 470 | 450–799 | 5,9 |
| 60 | 806 | 800–1.099 | 8,9 |
| 75 | 1.055 | 1.100–1.599 | 11,1 |
| 100 | 1.521 | 1.600–1.999 | 15,3 |
| 150 | 2.452 | 2.550–3.000 | 23,7 |
| 200 | 3.452 | 3.001–3.999 | 32,7 |
Tablo şöyle okunur: eski ampulün watt'ını bulun ve aynı aydınlığı istiyorsanız karşısındaki lümen değerine yakın bir LED ampul seçin. Daha aydınlık bir oda istiyorsanız lümeni yükseltin. Yasal üst güç hiçbir satırda akkor ampulün gücünün beşte birine ulaşmaz.
Örneğin 40 W'lık akkor ampulün yerine yaklaşık 470 lümenlik bir LED ampul alın. Bu ışığı veren standart bir LED ampul en fazla 5,9 W çekebilir.
100 W'lık akkor ampulün karşılığı ise 1.521 lümendir. Bu kadar ışık veren standart bir LED ampulün yasal üst gücü 15,3 W'tır.
Üst güç sütunu, CRI değeri 80 olan, şebekeye doğrudan bağlanan ve akıllı olmayan bir ampul için geçerlidir. CRI 90 olan modellerde sınır yaklaşık %6 yükselir. Akıllı ampullere ve renk sıcaklığı ayarlanabilen ampuller gibi özel türlere formül biraz daha fazla güç tanır.
Ampul alırken ambalajda nelere bakılır
Ampul ambalajında ilk bakılacak değer lümendir. Çevreye duyarlı tasarım tebliği (SGM:2021/11), ambalajdaki lümen değerinin watt değerinden en az iki kat büyük harfle yazılmasını şart koşar. Kalan bilgiler şu sırayla işe yarar:
- Lümen: aynı aydınlık için eski ampulün tablodaki değerine yakın olmalı. Daha aydınlık bir oda için daha yüksek lümen seçin.
- Watt: elektrik tüketimini gösterir. Ampulün aylık maliyetini elektrik faturası hesaplama aracında watt ve kullanım saatinden bulabilirsiniz.
- Enerji sınıfı: lümenin watt'a bölümünden gelir. Aynı lümende üst sınıf daha az watt çeker.
- Duy tipi ve kısılabilirlik: tebliğ, ambalajda duy ya da bağlantı tipini ve ampul kısılamıyorsa bunu belirten bir uyarıyı ister. Dimmerli bir armatür için bu uyarıya bakın.
- Akkor eşdeğeri: Avrupa kuralında ışık akısından tabloyla bulunur. Eski Energy Star aralıklarını kullanan kutularda aynı ampul daha düşük bir eşdeğer güçle görünebilir.
- Renk sıcaklığı ve CRI: ışığın tonunu ve renkleri ne kadar doğru gösterdiğini belirler. Odalara göre seçim aydınlatma ihtiyacı hesaplama aracının sayfasında anlatılıyor.
Aynı araç, odanın metrekaresine göre gereken toplam lümeni de hesaplar. Toplamı ampul başına lümene bölünce ampul sayısı çıkar. Örneğin 4.000 lümen isteyen bir oda için 806 lümenlik beş ampul 4.030 lümen verir.
Enerji sınıfından LED ampulün watt'ını bulma
LED ampulün verimi, ambalajdaki lümen değerinin watt değerine bölünmesiyle bulunur ve lümen/watt (lm/W) olarak ifade edilir. Etiketteki A ile G arasındaki harf bu verime göre verilir. Bölmeyi hesap makinesiyle yapabilirsiniz.
Bir LED ampulün kaç watt çektiği bu yüzden enerji sınıfına bağlıdır. Etiket tebliğinin ikinci eki (Ek-II) sınıf sınırlarını AB tüzüğüyle aynı belirler. Aşağıdaki tablo, dört akkor ampul gücünün lümen değerleri için her sınıfın yaklaşık watt aralığını veriyor.
| Enerji sınıfı | Verim (lm/W) | 470 lm, 40 W karşılığı (W) | 806 lm, 60 W karşılığı (W) | 1.055 lm, 75 W karşılığı (W) | 1.521 lm, 100 W karşılığı (W) |
|---|---|---|---|---|---|
| A | 210 ve üstü | 2,2'ye kadar | 3,8'e kadar | 5,0'a kadar | 7,2'ye kadar |
| B | 185–210 | 2,2–2,5 | 3,8–4,4 | 5,0–5,7 | 7,2–8,2 |
| C | 160–185 | 2,5–2,9 | 4,4–5,0 | 5,7–6,6 | 8,2–9,5 |
| D | 135–160 | 2,9–3,5 | 5,0–6,0 | 6,6–7,8 | 9,5–11,3 |
| E | 110–135 | 3,5–4,3 | 6,0–7,3 | 7,8–9,6 | 11,3–13,8 |
| F | 85–110 | 4,3–5,5 | 7,3–9,5 | 9,6–12,4 | 13,8–17,9 |
| G | 85'in altı | 5,5'in üstü | 9,5'in üstü | 12,4'ün üstü | 17,9'un üstü |
Watt aralıkları yuvarlanmıştır, bu yüzden komşu sınıfların uç değerleri aynı görünür. Sınıra yakın bir ampulün sınıfını, lümeni watt'a bölüp sonucu verim sütunundaki eşikle karşılaştırarak bulun. Tablo, şebekeye bağlı ve ışığı her yöne veren ampuller içindir. Spot ampullerde verim aynı formülle ama farklı bir katsayıyla hesaplanır.
Varsayımsal bir örnek: kutusunda 806 lümen ve 7 W yazan bir ampulün verimi 115 lm/W eder. Bu ampul tabloda E sınıfına düşer.
Sınıf tablosu yasal üst güçle birlikte okunmalı. CRI değeri 80 olan ve akıllı olmayan 806 lümenlik standart bir LED ampul 8,87 W'ı geçemez.
F sınıfının üst ucu bu yüzden böyle bir ampul için geçerli değildir. 1 Ocak 2022'den beri piyasaya arz edilen bu tür bir ampulün verimi en az 90,8 lm/W olmak zorundadır, dolayısıyla G sınıfında olamaz.
Eşdeğer watt beyanı tabloyla nasıl bulunur
Eşdeğer watt beyanı, ampulün ışık akısına bağlıdır ve üretici bu değeri serbestçe seçemez. Tebliğ, ürün bilgi formunda akkor eşdeğeri beyan edilecekse bu gücün Tablo 7'de ışık akısına karşılık gelen değer olmasını ister.
Işık akısı iki satırın arasında kalırsa değer doğrusal enterpolasyonla, yani iki komşu satır arasında orantıyla hesaplanır. Sonuç en yakın tam watt'a yuvarlanır. Aynı kural AB tüzüğünün 2021 tarihli birleştirilmiş metninde de yer alıyor.
Ara değer örneği: 1.000 lümenlik LED kaç watt'a eşdeğer
Bir LED ampul 1.000 lümen veriyorsa tabloda 806 ile 1.055 lümen satırlarının arasında kalır. Hesabın adımları aşağıdaki tabloda. Orantıyı isterseniz oran orantı hesaplama aracıyla da kurabilirsiniz.
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1. Komşu satırlar | 1.000 lm, 806 ile 1.055 lm arasında | 60 W ve 75 W |
| 2. Lümen farkı | 1.000 − 806 | 194 lm |
| 3. Aralığın payı | 194 ÷ 249 (iki satırın lümen farkı) | 0,779 |
| 4. Watt payı | 0,779 × 15 (iki satırın watt farkı) | 11,69 W |
| 5. Akkor eşdeğeri | 60 + 11,69, tam sayıya yuvarlanır | 72 W |
Sonuç 72 W. Bu ampulün ürün bilgi formunda akkor eşdeğeri olarak 75 W değil 72 W görünür. Bu değer ampulün çektiği güç değil, yerini tuttuğu akkor ampulün gücüdür.
ABD tablolarında 60 W neden 800 lümen
ABD kaynaklı tablolarda 60 W'ın karşılığı 806 değil 800 lümen görünür, çünkü bu değerler Energy Star programının eski lamba şartnamesinden gelir. Energy Star, ABD Çevre Koruma Ajansı'nın yürüttüğü enerji verimliliği etiketidir.
Energy Star'ın lamba şartnamesi bir ampulün 60 W eşdeğer sayılması için 800 ile 1.099 lümen arasında ışık vermesini istiyordu. Avrupa tablosu her güç için tek bir değer verip arayı enterpolasyonla doldurur. Energy Star ise her güce bir lümen aralığı ayırıyordu.
İki sistem aynı ampule farklı eşdeğer güç verir. 1.000 lümenlik bir ampul Avrupa kuralına göre 72 W eşdeğerdir, eski Energy Star aralıklarında ise 60 W bandına düşerdi.
Energy Star'ın ampul ve armatür şartnameleri 31 Aralık 2024'te sona erdi. Bu aralıklar artık geçerli bir sertifika şartı değil, eski bir referans. ABD'de ampul kutusunda zorunlu olan Lighting Facts etiketi lümeni ve watt'ı gösterir. Akkor eşdeğeri bu etiketin zorunlu bilgileri arasında yer almaz ve etikete kural dışı bilgi konamaz (ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) kuralı).
LED ampulün yasal üst güç sınırı nasıl hesaplanır
LED ampulün çekebileceği en yüksek güç, ışık kaynaklarının çevreye duyarlı tasarımına dair tebliğin ekindeki formülle bulunur. Bu sınır Türkiye'de 1 Ocak 2022'den beri piyasaya arz edilen ampuller için geçerli. Tebliğ, AB'nin 2019/2020 sayılı eko-tasarım tüzüğünü esas alır.
Formül şöyle: azami güç = C × (L + lümen ÷ (F × η)) × R. Şebekeye bağlı, ışığı her yöne veren standart bir LED ampul için katsayılar ve 806 lümenlik hesap şöyle:
- Düzeltme katsayısı C: şebekeye bağlı, yönsüz ampulde 1,08.
- Son kayıp katsayısı L: LED için 1,5 W, akıllı (bağlantılı) ampulde 2,0 W.
- Verim katsayısı F: yönsüz ampulde 1,00. Eşik verim η: 120 lm/W.
- CRI katsayısı R: (CRI + 80) ÷ 160. CRI 80 için 1,00, CRI 90 için 1,06.
- Hesap: 806 ÷ 120 = 6,717. Buna 1,5 eklenince 8,217 olur, 1,08 ile çarpılınca 8,87 W çıkar.
Tebliğin notuna göre η asgari verim değildir. Asgari verim, ışık akısı bu azami güce bölünerek bulunur. 806 lümenlik örnekte bu değer 90,8 lm/W eder.
60 W'lık akkor ampulün yerine en fazla 8,87 W çeken bir LED ampul, aynı ışık için yaklaşık %85 daha az güç çeker ve aynı kullanım süresinde aynı oranda daha az enerji harcar. Farkı kendi değerlerinizle yüzde hesaplama aracında görebilirsiniz. Aydınlatmanın faturadaki payı ise hangi ev aletinin ayda ne kadar elektrik harcadığını gösteren yazıda diğer cihazlarla birlikte karşılaştırılıyor.
Watt'ı 7'ye bölme kuralı ne kadar tutar
Watt'ı 7'ye bölme kuralı, bazı satıcı rehberlerinin önerdiği kaba bir kısayol. Volt Lighting'in lümen-watt rehberi eski akkor ampulün watt'ını 7'ye bölmeyi LED karşılığı için yaklaşık bir yol olarak veriyor.
Kural 60 W için 8,57 W verir. Bu değer yasal sınırın hemen altında kalır ve 806 lümende F sınıfına düşen bir ampulü tarif eder.
E sınıfı 806 lümenlik bir ampul ise 6,0 ile 7,3 W arasında çeker. Kural bu yüzden verimli ampullerin watt'ını olduğundan yüksek gösterir. Satın alırken lümen değerine bakmak daha güvenilir sonuç verir.
Eski tasarruflu ampul kutularındaki 60 W farkı
Kompakt floresan (CFL) ve halojen ampullerin kutusundaki eşdeğer watt, 2021'den önce farklı bir tabloya bağlıydı. AB'nin 2009 tarihli eko-tasarım tüzüğü aynı beyan için ampul türüne göre farklı lümen değeri esas alıyordu. 60 W eşdeğer beyanı için kompakt floresanda 741, halojende 702 lümen yetiyordu.
LED ampuller için aynı beyanın eşiği bugünkü gibi 806 lümendi. O tüzük 1 Eylül 2021'de yürürlükten kalktı ve yerine bütün ampul türleri için tek tablo geldi. Eski kuralda 60 W beyanı için kompakt floresana esas alınan değer, LED ampulünkinden yaklaşık %8 düşüktü. Bu fark kuralın beyan eşiğinden gelir, iki ürün arasında ölçülmüş bir ışık farkı değildir.
Spot ampullerde eşdeğerlik farklı hesaplanır
Spot ampullerde eşdeğerlik ayrı bir tabloya göre kurulur. Etiket tebliği, yönlü ışık kaynaklarında eşdeğerlik için yalnızca 90 derecelik bir koni içindeki ışık akısını sayar ve bunu referans değerlerle karşılaştırır. LED spotlarda ışın açısı daraldıkça referans değer bir katsayıyla küçültülür. Bu yüzden yukarıdaki tablolar spot ampuller için kullanılmamalı.





