Z Skoru Hesaplama
Değerden ya da veri setinden z skorunu bul; z'yi yüzdelik dilime ve olasılığa, yüzdeliği z'ye çevir.
Z skoru
1,5
z = (85 − 70) ÷ 10 = 1,5
Bu değer dağılımın yaklaşık %93,32 kısmından büyük ya da ona eşit (yüzdelik dilim 93,32).
Sol alan P(Z ≤ z)
0,93319
%93,32
Sağ alan P(Z > z)
0,06681
%6,68
Çift kuyruk P(|Z| ≥ |z|)
0,13361
%13,36
Arada P(−|z| ≤ Z ≤ |z|)
0,86639
%86,64
Bu araç bilgilendirme amaçlıdır ve istatistik danışmanlığı yerine geçmez. Olasılık ve yüzdelik sonuçları verinin normal dağıldığını varsayar.
Z skoru nedir?
Z skoru (standart puan), bir değerin ortalamadan kaç standart sapma uzakta olduğunu gösterir. Pozitif z ortalamanın üstünü, negatif z altını, z = 0 tam ortalamayı ifade eder. Ortalaması 70, standart sapması 10 olan bir sınavda 85 alan öğrencinin z skoru 1,5'tir; yani ortalamanın 1,5 standart sapma üstündedir.
Z skoru farklı ölçeklerdeki değerleri karşılaştırmayı sağlar. Farklı ortalama ve yayılıma sahip iki sınavdaki notlar, z skoruna çevrildiğinde aynı ölçekte okunur.
z = (x − μ) / σx = μ + z × σÖrnek: x = 85, μ = 70, σ = 10 için z = (85 − 70) / 10 = 1,5. Standart normal dağılımda z ≤ 1,5 alanı 0,93319 çıkar; bu değer dağılımın yaklaşık %93,3 kısmından büyüktür, kalan %6,7 ise daha yüksektir.
Veri setinden z skoru nasıl hesaplanır?
Ortalama ve standart sapma elinde yoksa önce veri setinden bulunur. Veri daha büyük bir grubun parçasıysa örneklem standart sapması (n − 1 ile bölünür), grubun tamamıysa popülasyon standart sapması (n ile bölünür) kullanılır. Sonra her değer için z = (x − x̄) / s uygulanır.
x̄ = Σxᵢ / ns = √[ Σ(xᵢ − x̄)² / (n − 1) ]z = (x − x̄) / sÖrnek: 62, 70, 74, 78, 86, 90 verisinde ortalama 76,67, örneklem standart sapması 10,33 olur. 86 değerinin z skoru (86 − 76,67) / 10,33 = 0,9.
Z skorundan olasılık ve yüzdelik dilime geçiş
Veri normal dağılıyorsa z skoru standart normal dağılımın kümülatif fonksiyonu Φ(z) ile olasılığa çevrilir. Φ(z), z ve altındaki alanı verir; bu alanın 100 katı yüzdelik dilimdir. Sağ alan 1 − Φ(z), çift kuyruk alan 2 × (1 − Φ(|z|)) olarak bulunur. NIST'in z tablosundaki örnekte z = 1,53 için sol alan 0,93699'dur; bu araç 0,93699 verir.
Hesaplayıcı Φ(z) için Hart'ın çift duyarlıklı rasyonel yaklaşımını, ters işlem (yüzdelikten z'ye) için Acklam algoritmasını ve ardından bir Halley düzeltme adımını kullanır. Sonuçlar, beşinci basamaktaki tek tük yuvarlama farkları dışında NIST tablosundaki değerlerle örtüşür; örneğin z = 1 için 0,84134, z = 1,96 için 0,97500.
Sol alan = Φ(z)Sağ alan = 1 − Φ(z)Çift kuyruk = 2 × [1 − Φ(|z|)]| z | Sol alan Φ(z) | Sağ alan | Çift kuyruk |
|---|---|---|---|
| -3 | 0,00135 | 0,99865 | 0,00270 |
| -2 | 0,02275 | 0,97725 | 0,04550 |
| -1 | 0,15866 | 0,84134 | 0,31731 |
| 0 | 0,50000 | 0,50000 | 1,00000 |
| 1 | 0,84134 | 0,15866 | 0,31731 |
| 1,5 | 0,93319 | 0,06681 | 0,13361 |
| 1,645 | 0,95002 | 0,04998 | 0,09997 |
| 1,96 | 0,97500 | 0,02500 | 0,05000 |
| 2 | 0,97725 | 0,02275 | 0,04550 |
| 2,576 | 0,99500 | 0,00500 | 0,01000 |
| 3 | 0,99865 | 0,00135 | 0,00270 |
68-95-99,7 kuralı
Normal dağılımda değerlerin büyük kısmı ortalamaya yakın toplanır. Aşağıdaki oranlar standart normal dağılımdan hesaplanmıştır ve hangi z skorunun ne kadar sıra dışı olduğunu hızlıca yorumlamaya yarar.
| Aralık | İçinde kalan | Dışında kalan |
|---|---|---|
| ±1 | %68,27 | %31,73 |
| ±2 | %95,45 | %4,55 |
| ±3 | %99,73 | %0,27 |
Güven düzeyi ve kritik z değerleri
Güven aralığı ve hipotez testinde kullanılan kritik değerler, yüzdelikten z'ye ters dönüşümle bulunur. Çift yönlü değer orta alanı, tek yönlü değer sol alanı verilen yüzdeye eşitler. NIST'in z tablosunda anlamlılık testleri için özetlenen değerler de bununla aynıdır: 0,975 olasılığı için 1,960, 0,995 için 2,576 (yani %95 ve %99 çift yönlü).
| Güven düzeyi | Çift yönlü z | Tek yönlü z |
|---|---|---|
| %80 | ±1,282 | 0,842 |
| %90 | ±1,645 | 1,282 |
| %95 | ±1,960 | 1,645 |
| %98 | ±2,326 | 2,054 |
| %99 | ±2,576 | 2,326 |
| %99,9 | ±3,291 | 3,090 |